تا سده ۱۷م قوانین حاکم بر اثر هنری و معیار داوری هنری تحت تآثیر آراء افلاطون و ارسطو و اندیشه های رواقیون و سپس آگوستین بود اما با ظهور رهیافت خرد باور ،رفته رفته معیارهای مذبور ماهیتی منظم، سامانمند و رویکردی عقل گرا به خود گرفت.

قبل از کانت زیبایی شناسی شان وجودی (ontogologic) دارد. اما زیبایی نزدک کانت امری ذهنی است.یعنی زیبایی امری راجع به سوژه ( ذهن) و مرجع آن نه خود موجود بلکه ذهن من باشد. حسن و هنر در یک عالم دینی تجلیات آن طرفی و وجود شناسانه است. لذا هنرمند خودش را به حساب نمی آورد و بی نام و نشان است. اما در زیبایی شناسی مدرن، ذهنی است و نبوغ هنرمند باعث به وجود آمدن اثر هنری می شود.

  1. حدود سال ۱۷۵۸الکساندر گوتلیب بومگارتن کتابی با عنوان ادراک امر محسوس یا زیبایی شناسی منتشر کرد او برای اولین بار واژه زیبایی شناسی را وارد حوزه مباحث فلسفی کرد .

  2. بومگارتن از نظر فلسفی پیرو لایب نیتس بود و این کتاب را در ابتدا برای پر کردن جای خالی ادراک حس زیبایی در کار فلسفی استادش نوشت و سپس در صدد ایجاد نظریه جامع هنری و علمی تازه ای برآمد.

  3. از نظر بومگارتن زیبایی شناسی نخستین پله در شناخت امور حسی جهان است . اما با آگاهی علمی از طبیعت و تحلیل زیبایی از دیدگاه اخلاق تفاوت ماهوی دارد.

  4. بومگارتن با مطرح کردن احساس در مقابل خرد حوزه هنر را از فلسفه عقلی جدا کرد .

  5. در حوزه زیبایی شناسی اثر هنری به عنوان شی(ابژه) مورد پژوهش قرار می گیرد و از این رویکرد تجربه انسان در خصوص هنر سرچشمه دانش او در مورد ماهیت هنر قرار گرفت.

  6. تجربه هم خاستگاه و مقیاس دریافت هنری است و هم موجد خلق و آفرینش اثر هنری است. زیبایی شناسی از تجربه هنری سخن می گوید و در پی آن است تا معمای هنر را حل کند. در این حوزه اثر هنری از در هم آمیختگی تجربه لذت، احساس و انفعال تشکیل شده است .

  7. بومگارتن تحت تاثیر روحیه دوران خود یعنی ستایش علم قرار داشت و در پی آن بود تا زیبایی شناسی را همانند علوم طبیعی به صورت قاعده مند و علمی ارائه کند. معتقد بود که حقیقت هنری با حقیقت علمی در تعارض نیست .

  8. از دستاوردهای بومگارتن نظر او در مورد شعر است او بر خلاف پیشینیانش اعلام کرد که شعر تصویرگری نیست بلکه شاعر واژگان را برای زنده و بیدار کردن تصورات حسی – شهودی مخاطب به کار می گیرد . شعر یعنی قابلیت ایجاد حس لذت. نه از راه تصویر بلکه از طریق حس واژگان .

  9. او نخستین کسی است که به صورت منظم پدیده های حسی را واجد معیار عقلی نمود و بدین ترتیب میان حس باوری و خرد باوری پیوند برقرار کرد.

  10. از نظر بومگارتن تجربه زیبایی شناختی و احساس هنری را می توان در قالبی پویا و خلاق عرضه کرد به همین دلیل صورت(فرم)را مهم و دارای نقش به سزا می دانست.

رویکرد بومگارتن:

  1. زیبایی شناسی یعنی دانش ادراک حسی

  2. زیبایی شناسی صرفا تابع دانش منطقی نیست بلکه واجد استقلال منطقی خویش است.

  3. زیبایی شناختی کمال خاص خود را ارائه می کند.

تاسیس زیبایی شناسی:

همان طور که ذکر شد، کلمه aesthetica در قرن هیجدهم توسط بومگارتن-  Baumgartenفیلسوف آلمانی-  در کتابی که وی به همین نام نوشت وضع شد. نکته قابل تامل در این است که اگر اولین بار از رشته ای به نام استتیک صحبت می کنیم یعنی قبل از قرن هجدهم، در تاریخ فلسفه چیزی راجع به زیبایی شناسی گفته نشده و بحثی از آن در میان نبوده است؟ در پاسخ می توان گفت به یک معنا نبوده و به یک معنا بوده است. اگر کسی تصوری از زیبایی داشت این تصور به معنای زیبایی شناسی مستقلی که امروزه دارد نبوده بلکه زیبایی شناسی آنان همراه با وجود شناسی، معرفت شناسی و متافیزیک بوده و مستقل نبوده است. چرا مستقل نبوده؟ زیرا تصور استقلال آن نمی رفته است. یعنی زیبا چنانچه بعدا در هنر مدرن مشاهده می کنیم، نقش صفت را برای هنر به خود می گیرد. که در نتیجه کلمه Fine  را برای Art می آورند. به صورت کلی به آن  «هنرهای زیبا» می گویند. این تعبیر مبتنی براین است که هنرها را به دو دسته تقسیم کرده اند. هنرهای زیبا و دسته ای دیگر که هنرهای کاربردی هستند. در حالی که تا قبل از دوره مدرن اصولا چنین تلقی ای نبوده، یعنی افزودن زیبا به دسته ای از هنرها را حشو و زاید می دانسته اند.، زیرا هنر را فی نفسه زیبا تلقی می کردند.

۱ Comment
  1. rxoc 49 سال ago

    Great article, very useful !!

Leave a reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

تماس با ما

نظر و درخواست خود را نوشته و برای ما ارسال نمائید، طبعا در اولین زمان مقتضی خوانده شده و پاسخ داده خواهد شد

Sending

©2018 همه حقوق و مطالب متعلق است به سایت ادب نامه دات کام و حقوق نوشته های سایت نیز به نویسندگان محترم تعلق دارد

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?

Create Account

رفتن به نوارابزار