در بررسی آثار ادبیات جهانی تأثیرگذاری آثار ادبای فارسی زبان بر شعرا و نویسندگان سایر کشورها بستر مناسبی است برای پژوهشهای ادبیات تطبیقی. سعدی شیرازی از جمله چهرههای برجسته شعر و ادب ایران است که در آثارش با تبحری خاص و نگرشی ژرف بـه طـور اعـم و اخـص بـه نگـارگری زشتیها و زیبائیهای جامعه بشری میپردازد و مسائل اخلاقی- عرفانی و اجتماعی حـاکم بـر جامعـه بشری را در قالب حکایتهای نغز و شیرین- نظم و نثر- موشکافانه تحلیل و بررسـی مـیکنـد. افکـار متجلی در آثار شیخ اجل تأثیر گسترده و ژرفی بر تفکر برخی از روشنفکران و ادبای جهان داشته و هـر کدام به فراخور اثر ادبی و شناخت و بینش خود خوشهای از گلستان حکمت و معرفت سعدی چیدهاند و با الهام از کلام سـعدی و بـه ویـژه اصـول عـدالت، نـوعدوسـتی و اعتـدال، اشـعاری سـروده و یـا حکایتهایی نگاشتهاند. مقاله حاضر، ضمن نگاهی اجمالی به آشـنایی اروپاییـان بـا حکمـت عملـی و اخلاق اجتماعی گلستان سعدی به طور اخص، به بررسی شباهت آثار سعدی با برخی از آثـار بزرگـان ادبیات کلاسیک آلمانیزبان و اینکه این شباهتها ناشی از تأثیر است و یا توارد، میپردازد.

 مقدمه گلستان سعدی یکی از آموزندهترین متنهای ادبـی، تقریری ̋ بـا یـک قـرن پـیش از همـه آثـار شاعران ایرانی مرزهای ادبی را درنوردیده و در اروپا خواننده داشته است . روح انساندوستی کلام سعدی و مفاهیم عمیق اخلاقی، عرفانی و اجتماعی حکایتهای نظم و نثر گلستان از سعدی شاعری جهانی ساخت.

 علت جهانی شدن سعدی را بیشتر در نگاه «نوعدوستی» و دید فراگیر و گسترده سعدی میدانیم ، سعدی آموزگار حکمت بلندپایه و ارزندهای است که اصولاً بـر مبنـای نـوعدوسـتی بنیان یافته است. در واقع آنچه بیش از همه از غربیان دل برده و آنان را مجـذوب سـاخته تعالیم اخلاقی سعدی است که انگیزهای جز بـشردوستی و بزرگداشـت آدمیـت و شـرف انسانی ندارد. تشابه و تقارب اندیشه های سـعدی بـا بیـنش و نظرگوینـدگان آدمـی خـو و اندرزگوی مغرب زمین تا آنجاست که تحفه سخنش دست به دست در آن دیـار نیـز رفتـه است، بنابراین اگر سعدی را شاعری جهانی و متعلّق به بشریت بدانیم سـخنی بـه گـزاف نگفته ایم .

  سعدی شیرازی در آثارش با زبـانی شـیرین و سـاده و خلاقـ  خـود اساسـیتـرین مـسائل اخلاقی- عرفانی و اجتماعی جامعه بشری را مورد عنایت قرار داده، بـا نگـاهی انـسان دوسـتانه مردم را با پند و اندرز به سوی اخلاق عملی سوق میدهد. نکات مـنقش در اوراق آثـار شـیخ شیراز ترجمان جامعه بشری است که مبتنی بر جهانبینی و انسانشناسی عمیق اوست. عـشق و محبت به همنوع و جامعیت کلام از سعدی شاعر و نظریه پرداز یگانه اجتماعی میسازد که مایه مباهات و افتخار ایران و ایرانی است. ذکر جمیل سعدی که «مطـابق ذوق و سـلیقه هرعـالی و دانی و عارف و عامی» است، به حق لباسی اسـت کـه متکلمـان را بـه کـار آیـد، مترسـلان را بلاغت افزاید و باد خزان را بر ورق او دست تطاول نباشد. نگارنده ضمن نگاهی اجمالی به نفوذ کلام و جهانبینی سعدی بر بزرگان ادبیات جهان، بـه تشابه و تقارب نگاه انسان دوستانه حکیم شیراز با اندیشه های شعرا و ادبـای ادبیـات کلاسـیک آلمانی زبان به طور اخص و اینکه آیا این شباهتها ناشی از تأثیر است و یا توارد، میپردازد.

 بحث و بررسی بسیاری از روشنفکران و ادیبان مغربزمین فـصاحت و بلاغـت کـلام شـیخ اجـل سعدی و بزرگان ادبیات کلاسیک آلمانی زبان ، سعدی شیرازی را ستایش میکنند که با قریحه سرشار نویسندگی و شاعری، مسائل اخلاقی قابل تأمـل را در قالب حکایاتی نغز و شیرین با لحنی دلنشین و گاه بذله گویانه بیان کرده است که این امـر خود از ویژگیهای بارز آثار شیخ محسوب میشود: برحـدیث مـن و حـسن تـو نیفزایـد کـس حـد همـین اسـت سـخندانی و زیبـایی را.  سعدی در اثنای سیاحت در اقصای عالم علاوه بر کسب تجارب معنـوی و دنیـوی، در اثـر مراوده با مردم از عادات و اخلاق و تمایلات و حالات روحی و از علل و اسـباب گمراهـی و سرگشتگی انسانها و رمز و راز کرامت انسانی به خوبی آگاه گـشته، از ایـن رو محـور اصـلی آثارش فلسفه «انسان بودن» است. دید اومانیستی و جهانبینی سعدی که موافق طبع مردمان مغربزمین اسـت، نـه تنهـا توجـه فلاسفه و بزرگان ادبی قرن هجدهم آلمان را معطوف خـود مـیکنـد، بلکـه تحـسین شـاعران و فیلسوف فرانسوی را بر می انگیزد . به اعتقاد دیدرو وابسته که سعدی، اندیشه های خود را پیرامون آن متمرکز ساخته است صاحبان ادب را مجذوب و مفتون کلام سعدی کرده است .

البته هر متفکر و ادیبی با توجه بـه ویژگیهای روحی و تمایلات فکری خود با اندیشه های سعدی ارتباط برقرار کرده است. -فیلسوف نامی قرن نوزدهم فرانسه- سـعدی را شـاعری طنزپـرداز و معلـم  ارنست رنان اخلاق میداند : در حقیقت سعدی یکـی از خـود ماسـت. عقـل سـلیم خدشـه ناپـذیر او، لطافـت و اندیـشهای کـه بـه گفتـه هـای وی روح مـیبخـشد، لحـن شـوخ ملایمـی کـه سـعدی بدان وسیله عیوب و انحرافهای عالم بشری را نقد میکند، همـه ایـن محـسنات کـه در شرق کمیاب است سعدی را در چشم ما عزیز میدارد. هنگام خواندن آثار سعدی خواننده تصور میکند که کتاب یک معلّم اخلاق روحی یا یک بذله گوی قرن شانزدهم مـیلادی را میخواند .

فیلسوف آلمانی یوهان گوتفرید فون هردر کلام اخلاقی و معنوی سـعدی را مـیسـتاید و سعدی را حکیمی فرزانه و شاعری خردمند مینامند که از زبان ایـن معلـم اخلاقیـات، اخـلاق عملی، ساده و واقعی با لحنی الهی، جاری و سـاری شـده اسـت .

 شاعر بلندآوازه آلمان یوهان فولفگانگ فون گوته که متأثر از افکار سـعدی اسـت و بارهـا در دیوان غربی- شرقی خود به طور مستقیم به کلام سعدی استناد کرده است و حتی دیوان خـود را با شعر پایانی گلستان به خط فارسی و آلمانی به پایان میرساند: ما نصیحت بـه جـای خـود کـردیم روزگــاری دریــن بــه ســر بــردیم .  گـر نیایـد بـه گـوش رغبـت کـس بــر رســولان پیــام باشــد و بــس (باب هشتم) شیخ اجل را شاعر جهاندیده آفاق و انفاس میدانـد کـه پـس از سـی سـال بـا اندوختـه و تجارب معنوی و دنیوی به وطن بـازمیگـردد. گوتـه گلـستان و بوسـتان را رهـاورد سـفرهای شاعری جهاندیده میداند؛ در این آثار سعدی تجارب خود را در قالب حکایتهای نظم و نثـر بیان میکند و هدفش پند و اندرز دادن مخاطب است. بیان گوتـه از سـعدی اقتباسـی اسـت از دیباچه بوستان که شیخ شیراز خود در آنجا میفرماید: در اقصای عالم بسیگشته و با هرکسی ایام به سر برده، از هر گوشهای تمتع و از هر خرمنی خوشهای یافته است و از این خوشهها هدیـهای گـرانبهـا بـرای دوسـتان ارمغـان آورده، تا از شهد کلامش تلخی پند و نصیحت به کام دوستان شیرین و گوارا شود: اگــر شــربتی بایــدت ســودمند ز سعدی ستان تلخ داروی پنـد (بوستان باب اول) ۳ -تحقیقات و مطالعات درباره سعدی درباره قدرت نفوذ و تأثیر کلام استاد سخن تحقیقـات و مطالعـات بـسیار زیـادی صـورت گرفته و کتابها و مقالات بیشماری نگاشته شده است.

 

بقلم : ﻓﺎﻃﻤﻪ ﺧﺪاﻛﺮﻣﻲ* اﺳﺘﺎدﻳﺎر ادبیات  زبان آﻟﻤﺎنی داﻧﺸ ﻜده زﺑﺎﻧﻬﺎ ﺧﺎرﺟ ﻲ

متن کامل  pdf این مقاله را در پیوست مطالعه کنید

اینجا کلیک کنید

 

۱ Comment
  1. Yiimp Pool 49 سال ago

    Great article. Good to understand for everyone.

Leave a reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

تماس با ما

نظر و درخواست خود را نوشته و برای ما ارسال نمائید، طبعا در اولین زمان مقتضی خوانده شده و پاسخ داده خواهد شد

Sending

©2018 همه حقوق و مطالب متعلق است به سایت ادب نامه دات کام و حقوق نوشته های سایت نیز به نویسندگان محترم تعلق دارد

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?

Create Account

رفتن به نوارابزار